Nalazi se na strmim liticama Romanije, na nadmorskoj visini od 1515 m. Ispod Novakove pećine su Carske vode, najpoznatije vrelo u širokom pojasu Romanije. Pored vrela je vodio Carigradski drum, koji je jedno vrijeme spadao među najvažnije puteve turskog carstva u Bosni.

Speleomorfološki, pećina se sastoji od horizontalnog i vertikalnog kanala (odžaka), kojim je pećina povezana sa Romanijskim platoom. Ukupna dužina svih kanala pećine iznosi 60 metara,

U gornjem dijelu ulaza u pećinu nalazi se kameni zid koji, po pričama, potiče iz vremena hajduka Starine Novaka. Po njemu pećina i nosi ime. Prvo istraživanje Novakove pećine izveli su planinari Planinarskog društva “Željezničar” iz Sarajeva 2.11.1958. godine, kada su prodrli u drugi dio pećine i odžakom se popeli do platoa na vrhu stijene. Ponovno istraživanje su izveli 11 novembra 1962 godine. Tada je odlučeno da se na prelazu iz prvog u drugi dio pećine postave željezna vrata, što je u nekoliko godina kasnije i realizovano.

Ime je dobila po narodnom junaku Starini Novaku. Starina Novak je istorijska ličnost iz druge polovine 16. vijeka, porijeklom iz Smedereva. Pobjegao je u hajduke zbog zuluma proklete Jerine. Hajdukovao je po Srbiji i Hercegovini, ali se najduže zadržao na Romaniji i, kao rijetko koja ličnost, ostavio u narodu dubok trag.

Turistička destinacija počinje od lovačkog doma na Majdanima ili planinarskog doma u Stajni, koji se nalazi svega 4-5 km od Pala. Do pećine vodi planinarska staza koja je uredno obilježena. Staza prvo vodi do Novakovog vrela, velikog planinskog korita. Kažu da se umivanjem u ovom koritu postaje pet godina mlađi. Put do pećine je obilježen i ojačan sajlama, jer je dosta strm i težak. Druga markirana staza, kojom se mnogo brže i lakše dolazi do Novakove pećine vodi sa područja opštine Sokolac, od Crvenih stijena preko gornjeg dijela Romanije.

Podijeli